The Eastern Samar Community Blog

Sigon pa han pipira nga mga historyador han literatura, usa han mga kinaiya han maupay nga panidayan asay an iya pagpapatawa o pagpapahalipay ha mga manbarasa o manmarati niya. An siday ni Andres Pagaran nga “An Tanhas” — ginmantala ini ni Voctor Sugbo han tuig nga 2005 — usa nga ehemplo hini nga tipo hin panidayan nga Winaray.

Usa nga maniniday ug composo han Taft, Sidlangan nga Samar, an sinurat ni Pagaran inin mahamis ug malimpyo an iya pagkahulma. Hini nga nasabi nga siday, an bana an iya persona – kalagsanan na inin nagyayakan ug awdyens niya. Unoman an sukol ug may tugma hiya, kukudlihon ko an una nga uupat niya nga mga linya:

Kun ako mamatay
Ngan buhion ka pa
Kadtua an kahoy
Nga guinkayaknan ta

Dinhi ginpapakita an imahe han bana nga nanginginyupo ha iya asawa kun dumatong an panahon nga pumahuway na hiya ha kadayunan. Kadugangan, mahikikit-an naton an luma ug romantiko nga pasalida o pagtan-aw paage han imahen han sinumpaan nga kahoy giutan han duduha nga mag-uyab o magtiayon.

An padaplis ug intelehente nga katatawan-an in masasantop ha urhe nga uupat niya nga mga linya:

Uraora pa man
Di ka kumilala
Haglipot an dahon
Haglaba an bunga.

Ha ak’ obserbasyon, mayda hiya hini duduha nga gin-asoy. Una, pinapakita dinhi an nagdudulom nga pangulaw han mga mata han asawa durot han kalagas nga pangedaron – kun diri man an kaumaw han memorya. Ug ikaduha, an pinakamarisyo ha tanan, makakatapo naton an baga hin titigohon (riddle) nga pamulong niya – lugaring, diri hiya maikakategorya nga titigohon kay waray hiya magyotilisar hin metapora dinhi. Apesar han nagtitikabuta nga pangulaw o pakaumaw, an pangilal-an na la amo an pisikal niya nga hitsura o hugis ha nangangarapkap nga mga palad. “Haglipot an dahon/ Haglaba nga bunga.” Langka kaya?

Para ha ak’ pagsantop, magiging mas mabaysay inin panidayan niya kun ginamit ug gin-inkonporar ni Pagaran an titigohon, usa nga tradisyonal nga porma han mga Waraynon. Sugad man, magkasaralakot nga pagkaseryoso ug pagpapatawa – bis’ ha halipotay nga mga linya la – ini nga siday ni Pagaran nakuha niya an rekisitos han maupay nga panidayan.