Hingyap ko Magkritisar ug Magdayaw
February 7th, 2008 | by Fhen Macabasag |Kadam-an, kun diri man nga tanan, ha mga siday han DYVL network – usa nga lokal nga istasyon ha radyo dinhi ha Sidlangan Kabisay-an – inin okasyonal ug nangongolitog (didactic) nga tipo hin panidayan.
Ha ak’ pag-inuinu, an siday ni Purificacion S. Doloos, usa nga maniniday nga ipinanganak ha San Julian, Sinirangan Samar, nga “Hingyap” (Mga Siday han DYVL, 2005) usa nga ehemplo hini. An nasabi nga radio siday – tawag ini ha mga panidayan nga sinusumiter ha paisan-isan nga iniisponsoran han radio network – naghihisgot bahin han heneral nga kawsa ug epekto han pagsasara han iskwelahan nga Divine Word University (DWU) ha syudad han Tacloban (Ha takna, diri na naeksiter an DWU).
Mayda pipito hiya nga mga stanza ug kadausa nag-aasoy hin usa nga sentralisado nga istorya. Ha syahan ug ikaduha nga mga stanza, ginpapakilala ug gindedeskriber an kahulogan han surat tikang kan Padre Salazar nga dumangat ha persona hinin siday. An ikatulo, ginpapadayag an halipotay nga background han DWU. An ikaupat, ikalima ug ikaunom nga mga stanza naman ginsusumat an gintikangan ug epekto han problema hini nga iskwelahan lakip na liwat an iya solusyon nga isinuhestyon han persona. Samtang an urhi nga stanza, ginhihisgot dinhi an hangyo ug hingyap han persona para han pagpapadayon han operasyon han DWU.
An Pulong ha Latin
Ha una nga stanza hinin siday, ginsubay ni Doloos an buot sidngon han pulong nga “Consummatum est.” Kukudlihon ko an iya mga linya:
Consummatum est ha pinulongan nga Latin;
It is finished ha English; “Natapos na,” kon baga ha aton.
Amo ini an urhi nga pamulong, surat dumangat ha akon
Tikang kan Fr. Roderick Salazar, SVD, DWU Vice Chairman.
An syahan nga sumakob ha ak’ hunahuna han pakabasa hini nga pulong nga Latin amo an ikaunom ha urhi nga pipito nga mga pulong (seven last words) ni Kristo Hesus. Gin-asoy ha John 19:30, gintutukib dinhi an kataposan o consummatum est ni Hesus ha iya misyon ha kalibotan – an atonement o pagpapasaylo ha sala han katawhan. Hini nga gapil, nag-uuyas ha utok ko an figure of speech nga alusyon (allusion).
Nakuha ba ni Doloos an alusyon ha iya nasabi nga siday?
Ha ak’ pagpapahilarom, an pag-empleyo han pulong nga consummatum est ni Doloos diri nagtutudlok hin alusyon han pamulong ni Hesus kundi usa nga intertextuality (termino ni Julia Krestiva). An duha nga makusog nga mga balayan nga naging intertextuality hiya amo an paghuram ug transpormasyon han manunurat/maniniday han pamulong tikang ha iba nga text, ug an diri intensyon ni Doloos nga ighisgot an pulong ni Hesus.
Kun naggamit an nasabi nga paragsiday hin alusyon han consummatum est magiging mas marisyo o maupay hiya nga panidayan pero mag-iiba an templada han iya siday. Amo ini an kabaraydan han mahusay nga siday!
Kritisismo ug Pagdayaw
Malinaw an estilo nga ginamit hini nga siday, amo an pangasoy (statement) han iya istorya. Bagan editorializing, waray hiya mag-empleyo han nag-uusaan nga imahe. Komon ini ha mga radio siday. Pwede unta maeksployt an paggamit han imahen nga surat ni Padre Salazar.
An landaw gihapon nga nakakagupong hinin siday amo an kontradiksyon (diri ini irony) giutan han consummatum est (tapos na) ngan an hangyo/hingyap han persona nga pagpapadayon.
An maupay naman hini nga siday ni Doloos asay an iya pagyotilisar han kakaiba ug mabaysay nga tono. Mayda hiya nalalain nga musika paage han paggamit han kaangayan ug mahusay nga mga pulong. Ngan ha iya porma, waray hiya magpahigot ha tonog o rima pati gihapon ha iya sukat. Ngan kadugangan, hini nga siday mas organisado an iya pagkakasunod-sunod han istorya.
===
Fhen Macabasag Fhen Macabasag is a well-rounded Waraynon. His art is his life.
