Sugob ni Longino (03-26)
March 30th, 2008 | by Lance AC Acampado |Mga Suhestiyon Para hiton Masunod nga Pinili-ay
Tikang han Disyembre ngada han nakalabay nga mga semana han Marso nga pag-intendiron hin mga seminar nga gindudumara han DILG, pira nga mga tawo an akon nakahampang, igkasi mga facilitators ngan speakers nga may-ada mag-upay nga mga ideya mahitungod han pagpakaupay han aton sistema nga pampulitika dinhi ha Pilipinas. Pira hini nga akon mga nagin kahampang in mga taga-City Government ngan an iba mga taga Universidad (ESSU).
***
Ha amon mga iristorya ngan mga diskusyon samtang an iba nga speaker in nagpapahamtang han ira mga topiko, nahisulod an mga isyu mahitungod han mga ginkikinahanglan (requirements) basi an usa nga tawo in makarawat nga kandidato para hin usa nga posisyon, an rasones kun kay-ano nagkakandidato an usa nga tawo, ngan mga suhestiyon nga ha amon panlantaw in puede makakahatag hin kasiguraduhan nga.an ma-eelihir nga kandidato tangkod gud nga an pagserbisyo han katawhan an katuyoanan, diri an pagmalakariko ha puwesto. Nairistoryahan gihapon an usa nga suhestiyon nga nahingada han pahina nga pan-opinyon hin usa nga pannasud nga mantalaan.
***
Unahon naton pag-iristoryahan an suhestiyon hini nga tawo nga nagsurat han mantalaan nga ginbabasa ha bug-os nga nasud, an Philippine Daily Inquirer. Ini in gumawas hadto nga nahuhuman pa la an 2007 nga pinili-ay. Subay han suhestiyon, imbes nga usa la an isusurat nga kandidato han botante para hin usa nga posisyon, sidngon ta an pagka-Congressman, tulo nga ngaran an igsusurat. An pinakadamo nga ngaran an gumawas ha pag-ihap amo an magdadaug. Karuyag sidngon, kinahanglan nga ha kada posisyon may-ada unta upat o mamadamo pa nga kandidato. An kada balota nga usa la o duha an igsurat ha usa nga posisyon, magigin imbalido, o diri iihapon. Ngan diri puede nga an usa la nga ngaran an igsurat nga makatulo.
***
Pinaagi hini maiibanan o mawawara an panmalit han botos. Kay-ano? Kay an usa nga kandidato magkikinahanglan man nga sakbon in duha pa nga kandidato para la maihap an iya botos kay di man puede nga an iya la ngaran an iya ig-uundong kay kinahanglan tulo man mahasurat para hin usa nga posisyon. Ngan dara nga bangin lugod magmamadamo an botos han iya mga dadad-on nga kandidato, diri hiya maniniguro panmalit hin botos kay ura-ura ka dako an tsansa nga maperdi lugod hiya han pagdadad-on nga kandidato. Bisan ngani yana nga an nanhuhukip nga kandidato nahaharangrit nah in uraura kun wara hiya botosi han iya hinukipan, asay pa man kun magdaug tungod han iya salapi an iya kaagaw ha puwesto?
***
Usa pa han amon ginka-iristoryahan an mahitungod han mga requirements o ginkikinahanglan basi makadalagan pagkandidato an usa nga.tawo. Ha pagkayana simple la an gin-aaro han balaud labot han pagin tuminongnong han tikandidato dida han lugar nga iya kakandidatohan: an makasurat ngan makabasa. Waray man ngani sinisiring nga pag-testing kun nakakabasa gud man o nakakasurat an usa nga kandidato. Para ha amon sugad hin uraura ka simple ini nga mga requirements kun aton kikitaon an importansiya han posisyon nga gin-aaragawan hini nga mga nakandidato. Hunahunaa na la naton nga bisan ultimo empleyado han gobyerno gin-aaruan hin mga requirements subay han iya gin-aaplyan nga posisyon, kay-ano nga an mga nakandidato nga an mga buruhaton in sobra ka importante para han kabubwason han nasud in diri gin-iistriktohan? Kun babasahon naton an Local Government Code makakasiring kita nga diri na la kanan yano nga tawo an gin-aaro han aton nasud nga magin mga punoan ngan magbabalaud.
***
Siguro kinahanglan na nga mabag-o an sistema han aton pagkarawat han mga kandidato. Diri nga ginkukuhaan naton hin katungod an iba nga mga Pilipino nga makagserbisyo pinaagi han mga posisyon nga ginboborotosan. Iton aton la gintutudlok nga rason, diri la yano iton pagpadalagan hiton gobyerno. Uunan-on hin usa nga barangay, bungto, ciudad o probinsiya nga umuswag kun iton mga punoan ngan magbabalaud in tuman la nga nakakasurat ngan nakakabasa? Karawta naton iton kamatuoran nga diri na sugad han una nga mga panahon an pagin opisyales han komunidad. Hadto an mga opisyales paragtuman la han mga iginsusugo tikang ha igbaw sanglit bisan ngani diri maupay iton pakasurat ngan pakabasa puede na basta masinugtanon ka la han mga aadto ha igbaw. Yana iba na.
***
Subay han Local Government Code nga amo an aton basehanan han aton lokal nga pan-gobyernohan, an tagsa nga lokal nga pan-gobyernohan (local governments) sugad han barangay, bungto, ciudad ngan probinsiya in may-ada na awtonomiya ngan ginkikinahanglan nga mag-plano ngan mag-implementar han ira mga kalugaringon nga mga proyekto, programa ngan mga buruhaton. Asya iton nga may-ada na mga IRA iton hira kay basi maglugaring hira han mga aktibidades nga iginsusugo han balaud. Sanglit dako an responsibilidad han mga lokal nga mga opisyales bisan ha barangay pa la. Karuyag sidngon bisan ha barangay pa la kinahanglan an magdumara diri la an tawo nga karuyag magserbisyo pinaagi hin pintakasi. Kinahanglan usa nga tawo nga makakaggiya han lokal nga pan-gobyernohan, ma-barangay, ma-bungto, ma-ciudad o ma-probinsiya pa man, subay han gin-aaro han balaud.
***
Usa pa nga amon ginkairistoryahan an pagkamay-ada seminar hadton mga ti-kandidato basi hibaro hitra hiton ira mga responsibilidad pananglit magdaug hira. Kumbaga, imbes nga an mga nagdaug la iton bubuligan han DILG nga mahibaro han ira mga buruhaton ngan mga responsibilidad, antes pa mag-eleksyon, igtututdo na ini basi adton diri intresado o diri karuyag magsunod in umatras na. antes mag-file han kandidatura, kinahanglan may sertipikasyon nga nag-atendir talaga. Ngan diri puede iton special certificate para masiguro nga ngatanan gud man nag-agi han seminar mahitungod han Local Government Code. Ngan an ngatanan nga mag-aagi hini nga seminar papipirmahon hin commitment o saad nga magtutuman gud man han ira pagsusumpaan subay han ira gin-agian nga pag-aram. Pinaagi hini medyo masisiguro nga an mga magdadaug in komitido gud man.
***
Maupay pa ngani kun dida hiton plaza in igbubutang in usa nga bulletin board nga magsusumat kun ano iton angay nga buhaton han mga opisyales ngan kun ira ba ini nabubuhat basi hira maaghat nga magtalinguha nga magin manilampuson an ira mga termino. Ngan basi daman hira panliwanan kun diri man nakakahimo han ira mga angay nga pagbuhaton. Kwarta gud hiton publiko iton ira pinan-gagastos snaglit may-ada katungod iton publiko nga mahibaro kun nahingangain ngan kun nahigagamitan han kaangayan nga gamit an ira mga buhis. Usa ini nga katungod nga danay diri ginagamit han katawhan kay imbes nga an mga aada ha puwesto, puera de los buenos, magpakita nga hira in mga public servants, iton ira lugod pagpatrato sugad hiton mga kahadian o kareynahan.
***
Usa pa han mga puede mahimo nga requirement amo an pag-aro han mga ti-kandidato hin sertipikasyon nga hira in nagserbisyo hin usa nga NGO, PO, civic organization, religious group, ngan iba nga mga organisasyon hin boluntaryo ngan waray suhol. Pinaagi hini makikit-an kun ungod-ungod iton ira pagserbisyo. Dib a agsob naton mahibatian kun nan-ngangampanya an kadam-an nga mga kandidato nga andam hira magserbisyo. Pero kun hira in ginpipili nga opisyal hiton mga grupo o organisasyon nga waray mga benepisyo sugad hiton PTA, religious groups o faith communities, NGOs, Pos, ug iba pa, haros din a la ngani na-atendir hiton meriting pa la kay tungod nga mabulig na la kun “may panahon” hira tungod hiton kadamo hiton ira mga buruhaton.
***
Maupay na gad siguro iton mga tulo (3) ka tuig nga pag-boluntaryo la anay pagbulig hin mga komunidad, organisayon o ano pa man nga grupo basi kitaon kun ungod-ungod iton pagtalinguha nga makagserbisyo. Kay danay nagigin andam la kita magserbisyo kun may suhol o mga benepisyo nga makakarawat.
***
Damo pa iton aton mga suhestiyon. Ugaring kay guti la iton aton espasyo. Igpapadyaon naton ini nga mga iristorya basi ngada hiton pag-abot han sunod nga pinili-ay makakabulig kita pagporma han mga kasingkasing ngan mga hunahuna hadton aton mga kabugtoan nga andam kumrawat han mga pagbabag-o dida han aton sosyedad. ***Ig-undong naton an katungod han tagsa nga pamilya upod na dida han aspeto han pulitika!
***
Para han iyo mga komento, suhestiyon, paki-ana, reaksiyon, ngan iba pa, aadi an aton email address: es.reporter@gmail.com ngan save.family.movement@gmail.com . Puede gihapon ako niyo makontak ha numero 0921-4946612 ngan ha mga email addresses nga lance.meryes@gmail.com , ngan pilgrimlance@yahoo.com. Bisitaha gihapon niyo an aton web pages nga http://saveakidneyfund.googlepages.com/home ngan http://save.family.movement.googlepages.com/home . An iyo tambulig in dako an mahihimo basi masalbar an iyo ubos nga sangkay tikang han mamagrabe nga sakit ha kidney ngan magigin tinikangan ini han aton pakabulig han iba pa naton nga mga kabugtoan nga nagkukuri dara han sakit ug kapobrehan. Damo nga salamat ngan bendisyonan kita ngatanan han Makagarahum nga Diyos!
===
Lance AC Acampado A dedicated family man, a former cadet, an ex-seminarian, youth minister, public servant, blogger and regular contributor to the Eastern Samar Reporter.
